1-56-1011-15

 

1. Czym są prawo autorskie i prawa pokrewne i co chronią? Czy są one takie same na całym świecie?

Prawo autorskie w Polsce przyznaje twórcy utworu (m.in. artystycznego, literackiego, dramatycznego lub muzycznego) nieograniczone w czasie prawa osobiste związane z utworem oraz ograniczoną w czasie wyłączność korzystania z danego utworu. Wyłączność korzystania oznacza, że zasadniczo nikt nie może korzystać z utworu bez zgody uprawnionego z prawa autorskiego. Prawo autorskie obejmuje prawa majątkowe i osobiste. Prawa majątkowe są quasi-odpowiednikiem praw własności: są ograniczone w czasie i mogą być przenoszone przez twórcę na rzecz osób trzecich w ten sam sposób, jak inne rodzaje własności (w Polsce niezbędna do tego jest umowa na piśmie). Prawa majątkowe mogą być również przedmiotem licencji na rzecz osób trzecich (w takim wypadku w Polsce prawo wymaga umowy zawartej na piśmie tylko w odniesieniu do tzw. licencji wyłącznych). Prawa osobiste dotyczą osobistych więzów twórcy z jego dziełem i jako takie nie mogą być przenoszone na osoby trzecie. Prawa osobiste nie są prawami majątkowymi i obejmują między innymi: prawo do bycia wymienionym jako autor utworu, prawo do zachowania integralności dzieła, prawo do sprzeciwiania się jakimkolwiek ingerencjom w treść utworu, które mogłyby naruszyć reputację jego twórcy, prawo do pierwszego udostępnienia utworu itp. Prawa osobiste są bezterminowe. Prawa majątkowe wygasają, z pewnymi wyjątkami, po upływie 70 lat od śmierci twórcy utworu.

Prawo autorskie chroni utwory jako takie, a także ich twórców i uprawnionych z praw majątkowych, podczas gdy prawa pokrewne chronią prawa do artystycznych wykonań, fonogramów, wideogramów oraz nadań radiowych i telewizyjnych, a także pierwszych wydań i wydań naukowych oraz krytycznych. W polskim prawie te artystyczne wykonania obejmują między innymi działania aktorów, recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów, tancerzy i mimów oraz innych osób w sposób twórczy przyczyniających się do powstania wykonania. Prawa pokrewne są pokrewne właśnie prawom autorskim, ale ich ochrona jest od nich niezależna.

Poziom ochrony praw autorskich w Polsce jest zbliżony do poziomu w innych systemach prawnych i zasadniczo jest taki sam, jak w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Polska implementowała wszystkie unijne dyrektywy dotyczące praw autorskich. Podstawowe warunki i zasady ochrony prawnoautorskiej są takie same na całym świecie w związku z międzynarodowymi traktatami dotyczącymi tej materii, jednakże rozwiązania szczegółowe mogą się różnić w poszczególnych krajach.

2. Kto jest właścicielem praw autorskich i jakie korzyści prawo autorskie przynosi twórcom, uprawnionym, konsumentom, społeczeństwu, gospodarce i kulturze jako takiej?

Zasadniczo prawa autorskie są „własnością” twórcy dzieła. Twórca na zawsze zachowuje swoje autorskie prawa osobiste, które chronią jego osobiste więzy z utworem i które chronią jego osobiste interesy. Taka ochrona w zakresie praw osobistych może sprowadzać się np. do prawa do bycia ujawnionym jako autor utworu.

Nieco inne zasady stosuje się do autorskich praw majątkowych. Te prawa mogą być przenoszone na inne osoby . W Polsce, aby przenieść autorskie prawa majątkowe, należy zawrzeć umowę na piśmie. Na przykład kiedy twórca utworu literackiego przenosi (na piśmie) autorskie prawa majątkowe na rzecz domu wydawniczego, prawa te będą przysługiwać właśnie wydawcy. Z drugiej strony twórca może również udzielić licencji swoich praw. W takim przypadku prawa nie zostają przeniesione, a twórca zezwala jedynie osobie trzeciej na korzystanie z utworu chronionego prawem autorskim (np. wydania książki twórcy i czerpania z tego korzyści majątkowych). Jak już zostało powiedziane, w takich przypadkach umowa musi zostać zawarta na piśmie wyłącznie w przypadku tzw. licencji wyłącznych.

Specjalne zasady obowiązują również w odniesieniu do utworów współautorskich i zbiorowych, a także do utworów powstałych w wyniku wykonywania stosunku pracy.

Utwory współautorskie to takie utwory, które zostały stworzone przez więcej niż jednego twórcę. W takim przypadku wszyscy współtwórcy są uważani za autorów i mają udział w prawach autorskich do takiego utworu. Utwory zbiorowe to takie utwory, które zostały celowo połączone w jedno dzieło (np. w celu rozpowszechniania utworu połączonego, np. antologii). W Polsce każdy współautor takiego połączonego dzieła zbiorowego zachowuje swoje prawa do utworu składowego, który jest częścią większego utworu. Natomiast potrzebna jest zgoda wszystkich współautorów utworu na rozpowszechnianie wspólnego dzieła. Jeżeli nie ma takiej zgody – twórcy mogą zwrócić się do sądu o rozstrzygnięcie w tym zakresie.

W celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania systemu prawa autorskiego powinien być on właściwie zbalansowany i proporcjonalny. Zrównoważenie interesów jest uczciwym balansem między prawami i interesami uprawnionych oraz użytkowników. Oznacza to, że interesy wszystkich grup, których dotyczy ten system, powinny być uwzględnione. Zrównoważenie interesów może być urzeczywistnione poprzez właściwą regulację ograniczeń i wyjątków prawa autorskiego oraz poprzez adekwatność i proporcjonalność środków ochrony przysługujących uprawnionym.

System prawa autorskiego przynosi bezpośrednie korzyści wyłącznie uprawnionym, ale pośrednio ma również korzystny wpływ na społeczeństwo jako takie. Ochrona prawnoautorska wynagradza wysiłki twórcze i rozwój artystyczny i w związku z tym jest zachętą dla artystów i innych twórców do tworzenia większej liczby utworów, co jest z kolei korzystne dla kultury, oświaty i społeczeństwa.

3. Czy ochrona prawnoautorska jest automatyczna? Przykładowo, czy jeżeli zrobię zdjęcie moim telefonem, to czy uzyskuję ochronę automatycznie, czy muszę zarejestrować swoje dzieło?

Ochrona prawnoautorska jest automatyczna i niezależna od jakichkolwiek formalności (rejestracja nie jest wymagana). Zgodnie z polskim prawem określony utwór korzysta z ochrony prawa autorskiego od momentu jego ustalenia, nawet jeżeli miałby postać nieukończoną. Utwór jest ustalony w chwili, gdy można stwierdzić jego treść. Nie musi być przy tym rozpowszechniony. Autor tak ustalonego utworu korzysta z ochrony niezależnie od innych okoliczności.

Nie istnieje żaden publiczny rejestr utworów chronionych prawem autorskim i nie są wydawane żadne certyfikaty potwierdzające ochronę prawnoautorską. Istnieją, co prawda, organizacje zrzeszające autorów i prowadzące rejestry utworów, ale są one całkowicie dobrowolne i nie można ich traktować jako przyznających jakąkolwiek ochronę.

Podsumowując, fotografia zrobiona przez Ciebie przy pomocy telefonu korzysta z ochrony prawnoautorskiej i nie musisz jej rejestrować. Jedynym warunkiem ochrony prawnoautorskiej jest to, że Twoje dzieło musi być przejawem działalności twórczej o indywidualnym charakterze. W związku z tym dzieło musi być oryginalne, twórcze i indywidualne – tylko takie utwory są chronione, co oznacza, że utwory, które mogłyby być wykonane identycznie przez inną osobę, nie korzystają z ochrony. Dzieło nie musi przy tym przedstawiać żadnej wartości ekonomicznej ani być ustalone w szczególnej postaci, co oznacza, że nawet fotografie niewielkiej wartości, o ile są utworami oryginalnymi o indywidualnym charakterze, będą automatycznie chronione przez prawo autorskie.

4. Czym jest naruszenie praw autorskich? Czy mogę mieć kłopoty w związku z naruszeniem praw autorskich? Co, jeśli nie byłem świadomy, że naruszam coś, co jest chronione prawem autorskim?

Naruszeniem prawa autorskiego jest każde korzystanie z chronionego prawem autorskim utworu bez upoważnienia uprawnionego albo bez podstawy prawnej (wyłącznie bezprawne korzystanie bez zgody uprawnionych jest uważane za naruszenie; są pewne sytuacje, w których nie potrzebujesz upoważnienia do korzystania, np. w zakresie dozwolonego użytku osobistego).

Naruszenie przez Ciebie praw autorskich może oznaczać kłopoty. Po pierwsze, może to oznaczać proces cywilny – możesz zostać pozwany o odszkodowanie za naruszenie cudzego prawa i możesz dostać nakaz powstrzymania się od dalszych naruszeń. Sąd może również orzec o sprzęcie, który posłużył Ci do naruszenia. Po drugie, jeśli Twoje działanie wyczerpuje znamiona przestępstw stypizowanych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, możesz również zostać skazany w procesie karnym.

Twoja świadomość lub brak świadomości o naruszeniu nie gra większej roli przy ewentualnym przypisaniu Ci odpowiedzialności cywilnej. Jeśli wiedziałeś, że Twoje działania stanowią naruszenie prawa autorskiego, to ewentualnie Twoja odpowiedzialność majątkowa może być większa, mogą Ci być także postawione zarzuty karne.

5. Pod jakimi warunkami mogę korzystać z cudzych utworów chronionych prawem autorskim? Powiedziano mi, że korzystanie z cudzych utworów jest po prostu cytowaniem i że w związku z tym jest zawsze dozwolone.

Co do zasady korzystanie z cudzych utworów chronionych prawem autorskim bez zgody uprawnionych lub bez stosownej licencji nie jest dozwolone. Korzystanie z cudzego utworu nie jest zwykłym cytowaniem, a w większości przypadków może być naruszeniem prawa autorskiego. Istnieją jednak pewne wyjątki od powyższej zasady.

Po pierwsze, o ile Twój użytek jest niekomercyjny, uzyskałeś egzemplarz utworu legalnie (z legalnego źródła) i chcesz z niego korzystać wyłącznie w celach osobistych (albo przekazać go członkowi swojej rodziny lub bliskiemu znajomemu) – masz do tego prawo. To tak zwany dozwolony użytek osobisty.

Po drugie, jeżeli chciałbyś zacytować określony utwór w określonym celu – także masz do tego prawo, pod warunkiem że spełnisz ściśle określone wymagania. W polskim prawie urywki rozpowszechnionych utworów, utwory plastyczne lub fotograficzne, a także drobne utwory w całości, mogą być rozpowszechniane w zakresie uzasadnionym celami cytatu takimi jak wyjaśnianiem, polemika, analizą krytyczną lub naukowa, nauczaniem lub prawami gatunku twórczości.

W związku z powyższym tylko spełniając powyższe wymagania, możesz korzystać z cudzych utworów bez ryzyka naruszenia majątkowych praw autorskich. Pamiętaj jednak, aby zawsze ujawniać autora cytowanego przez Ciebie utworu, jeżeli nie chcesz narazić się na zarzut naruszenia autorskich praw osobistych.

 

1-56-1011-15

 

Close Menu

Zamówienie pakietu EXTRA


WYBIERAM PAKIET EXTRA - 900 PLN / ROK


Zamówienie pakietu PREMIUM


WYBIERAM PAKIET PREMIUM - 750 PLN / ROK


Zamówienie pakietu SUPER


WYBIERAM PAKIET SUPER - 600 PLN / ROK


Zamówienie pakietu STANDARD


WYBIERAM PAKIET STANDARD - 450 PLN / ROK


Zamówienie pakietu BASIC


WYBIERAM PAKIET BASIC - 300 PLN / ROK