Zamierzam pomagać

Stowarzyszenie czy fundacja? To pytanie zadają sobie wszyscy Ci, którzy planują sformalizowanie swojej społecznej działalności. Niestety, nie ma na nie jedynej słusznej odpowiedzi. Nie możemy stwierdzić, że fundacja będzie zawsze lepsza od stowarzyszenia, ponieważ już na starcie dysponuje konkretnym majątkiem (fundusz założycielski przekazany przez fundatora) albo, że stowarzyszenie ma większe szanse na osiągnięcie sukcesu, bo ma ogromny potencjał w postaci swoich członków.

To pytanie zadają sobie wszyscy Ci, którzy planują sformalizowanie swojej społecznej działalności.

Niestety, nie ma na nie jedynej słusznej odpowiedzi. Nie możemy stwierdzić, że fundacja będzie zawsze lepsza od stowarzyszenia, ponieważ już na starcie dysponuje konkretnym majątkiem (fundusz założycielski przekazany przez fundatora) albo, że stowarzyszenie ma większe szanse na osiągnięcie sukcesu, bo ma ogromny potencjał w postaci swoich członków.

Ale jeśli poznamy różnice pomiędzy stowarzyszeniem i fundacją łatwiej będzie nam podjąć świadomą decyzję.

Czym więc jest stowarzyszenie? Co to jest fundacja? Czym się różnią?

Stowarzyszenie i fundacja, to dwie podstawowe formy prawne organizacji pozarządowych.

Stowarzyszenie to grupa osób, które wspólnie chcą realizować jakieś cele. Stowarzyszenie charakteryzuje się dobrowolnością (członkowie są członkami dobrowolnie), samorządnością (niezależność ustalania celów i reguł działania, w zgodzie z obowiązującym prawem), trwałością i niedochodowością.

Fundacja to taka forma działalności społecznej, w której jest konieczny fundator. Jego rola polega na przekazaniu majątku na jakiś cel społecznie bądź gospodarczo użyteczny.

Na tym rola fundatora może się zakończyć, ale może on też „obsadzić” siebie w którymś z organów fundacji i mieć dalszy wpływ na działalność fundacji.

Różnice pomiędzy stowarzyszeniem i fundacją dotyczą różnych obszarów powstawania i działania organizacji.

1. Kto może założyć organizację

Stowarzyszenie- w przypadku stowarzyszenia, które chce mieć osobowość prawną, czyli być zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym, potrzeba 15 osób fizycznych.

Powinni być to obywatele polscy posiadający pełną zdolność do czynności prawnych i nie pozbawieni praw publicznych. Cudzoziemcy mający miejsce zamieszkania na terenie Polski mogą być założycielami stowarzyszenia, zaś cudzoziemcy nie mający miejsca zamieszkania na terenie Polski mogą być członkami (nie założycielami!) stowarzyszeń, których statuty na to pozwalają (czyli zawierają odpowiednie zapisy).

Jeżeli, w czasie prowadzenia działalności, liczba członków spadnie poniżej 15, jest to powód do rozwiązania stowarzyszenia. Sąd, na wniosek organu nadzorującego, wydaje postanowienie o rozwiązaniu stowarzyszenia.

Osoby prawne, np. firmy, inne organizacje, mogą być członkiem wspierającym (nie mają wówczas biernego i czynnego prawa wyborczego).

Fundacja – w fundacji nie ma członków. Fundatorem może być osoba fizyczna lub prawna, może być jeden fundator lub kilku, nie ma znaczenia jego obywatelstwo ani miejsce zamieszkania.

Tak, więc fundację może założyć jeden człowiek lub kilka osób, może też powołać ją firma czy instytucja.

Nie można zrzec się „bycia fundatorem” lub odebrać fundacji majątku, który został przeznaczony na fundusz założycielski. Zawsze, w akcie notarialnym powołania fundacji, będą widoczne dane fundatora i wysokość majątku założycielskiego. Można jednak „rozstać” się z fundacją- czyli przestać z nią współpracować.

2. Cel działania

Stowarzyszenie – realizuje cele niedochodowe, co oznacza, że cały przychód, który osiąga przeznacza na realizację celów określonych w statucie. Również w przypadku, gdy jest prowadzona działalność gospodarcza. Tak więc, środki nie są dzielone pomiędzy członków stowarzyszenia.

Poza tym cele mogą być dowolne. Często mówimy, że stowarzyszenia to organizacje wzajemnościowe, które działają na rzecz własnych członków np. Stowarzyszenie Miłośników Orchidei. Cele nie muszą być nakierowane na osoby zewnętrzne, stowarzyszenie może skupiać osoby, które lubią coś wspólnie robić, których łączą wspólne zainteresowania.

W stowarzyszeniu cel może być nierealny, a więc nie musi udać się go zrealizować np. Stowarzyszenie Poszukiwaczy Cywilizacji Pozaziemskich.

Fundacja – cel powinien być społecznie lub gospodarczo użyteczny. I chociaż w Ustawie o fundacjach nie zostało to określenie zdefiniowane, intuicyjne czujemy, że powinien być to cel, który przyświeca jakiemuś dobru publicznemu. Cele fundacji nie mogą być nakierowane na pojedyncze osoby bądź nierealne. Fundacja również realizuje cele niedochodowe.

3. Majątek i fundusz założycielski

Stowarzyszenie – na początku nie musi dysponować jakimś konkretnym majątkiem. Dodatkowo członkowie stowarzyszenia są zobligowani do płacenia składek członkowskich.

Wysokość składek najczęściej ustala zarząd lub walne zgromadzenie.

Fundacja – rozpoczyna działalność z funduszem założycielskim, który przekazał fundator. Może być to gotówka lub jakieś dobra materialne. Przepisy nie wskazują minimalnej kwoty tego majątku, jednak w drodze praktyki przyjęło się, że jest to około 1000 zł.

W momencie zakładania fundacji fundator deklaruje wysokość funduszu i kwota ta zostaje wpisana do aktu fundacyjnego oraz statutu fundacji, realnie zostanie zdeponowana na koncie fundacji już po jej zarejestrowaniu w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Jeżeli fundacja będzie prowadzić działalność gospodarczą potrzebne będzie kolejne 1000 zł na tę działalność gospodarczą.

4. Sposób organizacji wewnętrznej, podział władzy

Stowarzyszenie – posiada dwa obowiązkowe organy władzy: zarząd i komisję rewizyjną.

Zarząd jest organem wykonawczym, reprezentuje organizację na zewnątrz i prowadzi działalność. Komisja rewizyjna to ciało kontroli i nadzoru wewnętrznego.

Organy te powinny być kolegialne ( a więc nie jednoosobowe), i składać się z członków organizacji. Wszyscy członkowie stowarzyszenia tworzą najwyższą władzę, czyli walne zgromadzenie członków. Walne ma głos decydujący we wszystkich najważniejszych sprawach.

Fundacja- musi posiadać jeden organ: zarząd.

Zarząd reprezentuje fundacje i realizuje cele wyznaczone przez fundatora.

Coraz częściej stosowaną praktyką jest powoływanie drugiego organu w fundacjach- organu kontroli i nadzoru wewnętrznego, zwanego radą fundacji, radą fundatorów lub komisją rewizyjną.

5. Sprawozdawczość i nadzór nad organizacją

Stowarzyszenie – organem kontroli i nadzoru zewnętrznego jest starosta powiatu (lub prezydent miasta na prawach powiatu) właściwego dla siedziby organizacji.

W ustawie prawo o stowarzyszeniach są określone jego kompetencje.

Stowarzyszenie nie ma jednak obowiązku wysyłania do starosty sprawozdania z prowadzonej działalności.

Fundacja – organem kontroli i nadzoru zewnętrznego jest właściwy minister, wskazany przez fundatora, w którego obszarze działania mieszczą się cele fundacji, a także starosta powiatu właściwego dla siedziby fundacji (lub prezydent miasta na prawach powiatu).

Fundacja, co roku musi złożyć do właściwego ministra sprawozdanie ze swojej działalności.

Zarówno stowarzyszenie i fundacja muszą, jak każdy inny podmiot, składać coroczne sprawozdanie finansowe do Urzędu Skarbowego.

Warto podkreślić, że stowarzyszenie musi kierować się demokratycznymi zasadami, najwyższą władzę dzierżą wszyscy jego członkowie, i oni wspólnie ustalają zasady działania. Z drugiej strony zebrać 15 osób nie zawsze jest łatwo. Poza tym, jednym z najczęściej wymienianych problemów, przez organizacje już działające, jest brak osób gotowych do bezinteresownej pracy na rzecz organizacji[1]. Problem ten dotyczy też stowarzyszeń, często tylko kilka osób jest aktywnych, np. członkowie zarządu.

W fundacji nie ma problemu członków i najważniejsza jest wola fundatora. Jeżeli chcemy samodzielnie decydować o celach i zasadach działania organizacji, ta forma na to pozwala.

Z drugiej strony zakres celów jest dość ograniczony i potrzeba więcej środków na rozpoczęcie działalności (oprócz funduszu założycielskiego, opłaty za akt notarialny i rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym).

Przy podejmowaniu decyzji, jaką formę organizacji wybrać rozważmy uważnie wszystkie za i przeciw. Zastanówmy się, w jaki sposób chcemy prowadzić naszą działalność społeczną, ile osób możemy zebrać, jakie fundusze zgromadzić. Dzięki temu mamy większe szanse na osiągnięcie sukcesu i powołanie organizacja, która pozwoli nam zrealizować nasze plany i pasje.

Aneta Krawczyk

*****

[1] Dane na postawie raportu z badania „Kondycja sektora organizacji pozarządowych w Polsce 2006” przeprowadzonego przez Stowarzyszenie Klon/Jawor.

/ liderzy.pl /